FTA (Fault Tree Analysis) คือเทคนิควิเคราะห์สาเหตุความล้มเหลวแบบ ย้อนกลับ (top-down) โดยเริ่มจากปัญหาที่ไม่ต้องการ (Top Event) แล้วแตกลงไปหาสาเหตุทีละชั้นด้วยตรรกะ AND/OR จนถึงสาเหตุราก เป็นแผนภาพรูปต้นไม้กลับหัว
FTA ต่างจาก FMEA อย่างไร
- FMEA = คิดจากล่างขึ้นบน (bottom-up) — "ชิ้นส่วนนี้พังแล้วเกิดอะไร"
- FTA = คิดจากบนลงล่าง (top-down) — "ปัญหานี้เกิดได้จากอะไรบ้าง"
FMEA เหมาะกวาดหาความเสี่ยงทั้งระบบ ส่วน FTA เหมาะเจาะลึกปัญหาสำคัญเรื่องเดียวที่รุนแรง เช่น อุบัติเหตุใหญ่หรือการหยุดสายผลิต
สัญลักษณ์หลัก (Logic Gate)
- AND Gate — เหตุการณ์บนจะเกิด ต่อเมื่อ สาเหตุทุกตัวใต้เกิดพร้อมกัน (ระบบมี redundancy)
- OR Gate — เหตุการณ์บนเกิดเมื่อสาเหตุใด ตัวใดตัวหนึ่ง ใต้เกิด (จุดอ่อน)
โครงสร้างนี้ยังใช้คำนวณ ความน่าจะเป็นของ Top Event ได้ ถ้ารู้ความน่าจะเป็นของแต่ละสาเหตุราก
ขั้นตอนทำ FTA
- นิยาม Top Event ให้ชัด (เช่น "ปั๊มหยุดจ่ายน้ำหล่อเย็น")
- หาสาเหตุระดับถัดลงมา เชื่อมด้วย AND/OR
- แตกต่อจนถึงสาเหตุรากที่จัดการได้
- หา "จุดอ่อนวิกฤต" (OR gate ที่สาเหตุเดียวทำให้ทั้งระบบล้ม)
- วางมาตรการเพิ่ม redundancy หรือกำจัดสาเหตุราก
เชื่อมกับ TPM
FTA เสริม Why-Why Analysis เมื่อปัญหามีหลายเส้นทางสาเหตุ และใช้บ่อยในงาน ความปลอดภัย เพื่อวิเคราะห์เหตุการณ์รุนแรงก่อนที่มันจะเกิดจริง
มีปัญหาใหญ่ที่อยากวิเคราะห์สาเหตุอย่างเป็นระบบ? ปรึกษาเราเรื่อง FTA และ RCA