5ส & Visual Management

5ส ถูกลดค่าจนกลายเป็นกิจกรรมทำความสะอาดใหญ่ก่อนลูกค้ามาตรวจในหลายโรงงาน ทั้งที่จุดประสงค์จริงคือการออกแบบหน้างานให้ความผิดปกติโผล่ขึ้นมาเอง ถ้าเครื่องมือทุกชิ้นมีที่ของมันและมีเงาวาดไว้ การที่ประแจหายไปหนึ่งตัวจะเห็นได้ในหนึ่งวินาที ถ้าพื้นสะอาดจนเห็นสีเดิม น้ำมันที่รั่วออกมาสิบมิลลิลิตรจะกลายเป็นสัญญาณเตือน นี่คือเหตุผลที่ 5ส เป็นฐานของทุกเสาใน TPM ไม่ใช่กิจกรรมเสริม เพราะถ้ามองไม่เห็นความผิดปกติ ก็ไม่มีอะไรให้ปรับปรุงตั้งแต่ต้น

หัวข้อสำคัญในหมวดนี้

เริ่มจาก หลักการ 5ส และวิธีทำให้ได้ผลจริงในโรงงาน ซึ่งไล่ตั้งแต่การสะสางของที่ไม่ใช้ออกไปจริง ๆ ไม่ใช่ย้ายไปเก็บอีกห้อง การจัดวางตามความถี่การใช้งาน การทำความสะอาดที่ถือเป็นการตรวจสอบไปในตัว จนถึงการรักษามาตรฐานและวินัยที่อยู่ได้โดยไม่ต้องมีคนมาตรวจ ต่อด้วย การควบคุมด้วยสายตาเพื่อให้เห็นปัญหาใน 3 วินาที ซึ่งยกระดับจากความเป็นระเบียบไปสู่การควบคุม เช่น การแสดงช่วงค่าปกติบนเกจ เส้นระดับน้ำมันสูงสุดต่ำสุด และบอร์ดที่บอกสถานะการผลิตเทียบแผนแบบเห็นจากระยะไกล

เริ่มต้นจากตรงไหนดี

อย่าเริ่มด้วยการประกวดพื้นที่ ให้เริ่มด้วยการสะสางจริงในพื้นที่เดียวโดยติดป้ายแดงของที่ไม่ได้ใช้ในรอบหกเดือน แล้วตั้งกำหนดว่าถ้าไม่มีใครมาเคลมภายในหนึ่งเดือนจะกำจัด พื้นที่ว่างที่ได้คืนมักมากพอจะทำให้ทุกคนเชื่อว่าเรื่องนี้เอาจริง จากนั้นค่อยจัดวางและกำหนดมาตรฐานการทำความสะอาดที่ระบุชัดว่าใคร ทำตรงไหน ใช้เวลาเท่าไร และตรวจอะไรระหว่างทำ เมื่อพื้นฐานนี้อยู่ตัวแล้ว จะต่อยอดเข้า กิจกรรมการบำรุงรักษาด้วยตนเอง ได้ราบรื่นกว่าโรงงานที่ข้ามขั้นนี้ไปมาก และในสำนักงานก็ใช้ตรรกะเดียวกันได้ตามแนวทาง Office TPM สำหรับงานเอกสาร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• วัดผลด้วยคะแนนตรวจพื้นที่อย่างเดียว ทีมจึงเก่งเรื่องเตรียมตัวรับตรวจมากกว่าเรื่องสภาพงานประจำวัน
• ทำความสะอาดโดยไม่ตรวจสอบไปด้วย เสียเวลาเท่าเดิมแต่ไม่ได้ข้อมูลความผิดปกติเลย
• ตีเส้นและติดป้ายทั่วโรงงานในสัปดาห์เดียว โดยยังไม่ได้สะสางของที่ไม่ใช้ออกก่อน
• ไม่กำจัดแหล่งกำเนิดฝุ่นและการรั่วซึม จึงต้องทำความสะอาดหนักเท่าเดิมทุกสัปดาห์จนคนหมดแรง

เกณฑ์ตัดสินว่า 5ส ได้ผลจริงมีข้อเดียว คือคนที่เพิ่งย้ายมาทำงานในพื้นที่นั้นวันแรกสามารถหาของและรู้ว่าอะไรผิดปกติได้เองโดยไม่ต้องถาม ถ้ายังไม่ถึงจุดนั้นแปลว่ายังเป็นความสะอาด ไม่ใช่ระบบ เรารับวางระบบ 5ส และการควบคุมด้วยสายตาให้เชื่อมกับกิจกรรม TPM ทั้งหมด พร้อมโค้ชทีมตรวจประเมินภายใน และมีระบบบันทึกผลตรวจพื้นที่พร้อมภาพก่อนหลังและการติดตามงานแก้ไข ที่ทำให้ผลตรวจไม่จบอยู่แค่ในกระดาษที่ไม่มีใครเปิดอ่านซ้ำ